Παρασκευή 7 Αυγούστου 2026
Διαβάστε το ενδιαφέρον άρθρο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) του Νίκου Μπελαβίλα, Καθηγητή του Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) ο οποίος διεθύνει το Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος. Πιο αναλυτικά:
«Αν μια μεγάλη πολυεθνική πετρελαϊκή εταιρεία αποφάσιζε να οργανώσει εκστρατεία δυσφήμησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, προκειμένου να συνεχίσει να προωθεί τα ακριβά και ρυπογόνα προϊόντα της, δύσκολα θα τα κατάφερνε τόσο αποτελεσματικά όσο η ίδια η πραγματικότητα της άναρχης ανάπτυξης των ΑΠΕ στην ελληνική επικράτεια.
Πρόκειται για ένα «κατόρθωμα» των κυβερνώντων: το πώς κατάφεραν να στρέψουν έναν ολόκληρο λαό εναντίον μιας πολύτιμης εναλλακτικής τεχνολογίας, της ήπιας ενέργειας. Και φοβάμαι πως είναι οι ίδιοι άνθρωποι που, μπροστά στο καταστροφικό αδιέξοδο που οι ίδιοι δημιούργησαν, θα εμφανιστούν αύριο ως υπέρμαχοι της λύσης των πυρηνικών σταθμών σε μία από τις πλέον σεισμογενείς περιοχές της Ευρώπης.
Αποκρουστικά τοπία τεχνολογικής δυστοπίας στη Θεσσαλία και στη Βοιωτία, όπου μέσα στους κάμπους ξεπροβάλλουν άτακτα τα μαύρα πεδία των φωτοβολταϊκών πάρκων. Οι κορυφογραμμές ενός από τα ωραιότερα ακρωτήρια της χώρας, του θρυλικού Κάβο Ντόρο - του Ακρωτηρίου του Χρυσού των Σταυροφόρων - έχουν κυριολεκτικά οργωθεί από δρόμους που ανοίχτηκαν για να περάσουν οι νταλίκες, μεταφέροντας τους φτερωτούς γίγαντες, τις ανεμογεννήτριες. Απέναντι, η βραχονησίδα με τα θαλασσοπούλια που σηματοδοτεί την είσοδο του Σαρωνικού, ο Άγιος Γεώργιος, έχει μετατραπεί σε βιομηχανική ζώνη.
Και παντού, από την Κρήτη και τα Άγραφα έως την Κοζάνη και την Ξυνιάδα Δομοκού, οι τοπικές κοινωνίες δίνουν σκληρές μάχες για να σταματήσει η βίαιη αλλοίωση των τοπίων, η αποψίλωση των δασών και η καταστροφή της πολύτιμης γεωργικής γης.
Τι ακριβώς συμβαίνει εδώ;
Σε τόπους όπου θα απαγορευόταν αυστηρά οποιαδήποτε άλλη βιομηχανική εγκατάσταση, οι μονάδες ΑΠΕ επιτρέπονται επειδή η κοινή επιθυμία για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης μετατράπηκε σε άλλοθι για κάθε είδους επιχειρηματική εκμετάλλευση της «πράσινης ενέργειας».
Η χώρα όχι μόνο αδυνατεί να εφαρμόσει ένα αυστηρό πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος, αλλά επιτρέπει την εγκατάσταση τέτοιων μονάδων σχεδόν παντού, συχνά με μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων ανεπαρκείς ή ελλιπείς. Έτσι οδηγηθήκαμε σε πρωτοφανείς εικόνες αλλοίωσης του φυσικού περιβάλλοντος στο όνομα, υποτίθεται, της προστασίας του.
Οι επιχειρήσεις αυτού του τύπου, επιδιώκοντας τη μέγιστη εκμετάλλευση του αιολικού δυναμικού με τη μικρότερη δυνατή επένδυση, ακολουθούν μια απλή λογική: εγκαθιστούν ανεμογεννήτριες παντού, μεταμορφώνοντας τα βουνά σε εργοτάξια, ανοίγοντας δρόμους και εκτελώντας εκτεταμένες εκσκαφές για τη μεταφορά και την εγκατάσταση του εξοπλισμού.
Το αποτέλεσμα είναι ο ακρωτηριασμός του φυσικού αναγλύφου.
Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, ορισμένα βασικά σημεία.
Πίστευα και εξακολουθώ να πιστεύω ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες αποτελούν εξαιρετικά επιτεύγματα μιας επιστήμης που αναζητά την απάντηση στην κλιματική κρίση, ενώ οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι αναπόσπαστο μέρος της τεχνολογίας του μέλλοντος.
Γνωρίζουμε πλέον τι είναι μια ανεμογεννήτρια, τι είναι ένα φωτοβολταϊκό πάνελ, τι είναι ακόμη και ο «παραδοσιακός» ηλιακός θερμοσίφωνας και πόσο σημαντικά εργαλεία αποτελούν για την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των ρύπων και των εκπομπών άνθρακα. Υπάρχουν και στην Ελλάδα παραδείγματα ορθολογικής χρήσης, έρευνας και εφαρμογής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενταγμένων με σεβασμό σε ευαίσθητες περιοχές.
Αντίστοιχη πρακτική ακολουθούσε και η «παλιά» ΔΕΗ, εγκαθιστώντας ανεμογεννήτριες σε μη προστατευμένες περιοχές, σε λοφοσειρές περιορισμένης περιβαλλοντικής αξίας και στις παρυφές αστικών κέντρων.
Ο πολιτισμός μας είχε πάντοτε στενή σχέση με τις μηχανές που αξιοποιούσαν τις δυνάμεις της φύσης: τους ανεμόμυλους στις Κυκλάδες και στο Λασίθι, τους νερόμυλους στη Δημητσάνα, τη Λιβαδειά, την Έδεσσα, τη Νάουσα και το Πήλιο, τα νεροπρίονα στο Άγιο Όρος.
Ποτέ, μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρξαν σοβαρές κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι σε τέτοιες εγκαταστάσεις, ούτε όταν η δημόσια ΔΕΗ εγκαθιστούσε τα πρώτα αιολικά πάρκα πριν από περίπου είκοσι χρόνια. Ακόμη και η μαζική αποδοχή των ηλιακών θερμοσιφώνων από την ελληνική κοινωνία, ήδη από τη δεκαετία του ’70, αποδεικνύει ότι η κοινωνία καταλάβαινε και ενσωμάτωνε τις ήπιες μορφές ενέργειας στην καθημερινότητά της.
Οι αντιδράσεις δεν γεννήθηκαν επειδή οι πολίτες μισούν αυτές τις τεχνολογίες. Γεννήθηκαν όταν ξεκίνησε το «πάρτι» των μεγάλων ενεργειακών εταιρειών: η απελευθέρωση της αγοράς, η απουσία ουσιαστικού χωροταξικού σχεδιασμού και η μαζική εισβολή βιομηχανικών εγκαταστάσεων σε ορεινές δασικές εκτάσεις, πεδινές αγροτικές περιοχές και νησιωτικά τοπία ολόκληρης της χώρας.
Η εμπειρία των τελευταίων ημερών - οι πυρκαγιές που συνδέθηκαν με δίκτυα μεταφοράς ενέργειας στο Ρέθυμνο και στη Βοιωτία - ανέδειξε ένα ακόμη ζήτημα. Το ίδιο και η πρόσφατη εμπειρία των τελευταίων ετών, με ένα πολύ μεγάλο ποσοστό πυρκαγιών και καμμένων εκτάσεων να αναλογεί σε προβλήματα των εναέριων κυρίως ηλεκτρικών δικτύων.
Είτε πρόκειται για μια υποστελεχωμένη ΔΕΗ της εποχής του χρηματιστηρίου της ενέργειας, που λειτουργεί υπό την πίεση της μέγιστης απόδοσης και του ελάχιστου κόστους, είτε για επιχειρηματίες που εμφανίστηκαν ως «πράσινοι» εργολάβοι σε ολόκληρη τη χώρα, το πρόβλημα είναι κοινό: υποδομές χωρίς επαρκή έλεγχο μπορούν να εξελιχθούν σε παράγοντα κινδύνου.
Είναι καιρός να αντιστρέψουμε μια αντίληψη που επαναλαμβάνεται επί χρόνια: δεν καίγονται τα δάση για να μπουν ανεμογεννήτριες. Όχι.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι, όταν εγκαθίστανται πυλώνες, ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά πάρκα, όταν ανοίγονται δρόμοι μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα, όταν δημιουργούνται βιομηχανικές υποδομές σε βουνά και λαγκάδια, με καλώδια υψηλής τάσης, μετασχηματιστές, διακόπτες και κάθε είδους ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, τότε η ανθρώπινη παρέμβαση πολλαπλασιάζει τους κινδύνους. Τότε καίγονται τα δάση.
Και σε τέτοια περιβάλλοντα, ένας σπινθήρας μπορεί να αρκεί για να καταστρέψει τα πάντα.
Επομένως: Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας σε μη προστατευμένες περιοχές, μακριά από δάση, ευαίσθητα τοπία και κρίσιμα οικοσυστήματα. Οι περιαστικές ζώνες μπορούν να αποτελέσουν καταλληλότερους χώρους για τέτοιες εγκαταστάσεις. Σχεδιασμένες από έναν ισχυρό κεντρικό μηχανισμό χωροθέτησης και ελέγχου, που θα αποτρέπει την ασυδοσία και την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη.
Μήπως θυμάστε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος τη δεκαετία του 1950 προχώρησε στην ενοποίηση και εξαγορά εκατοντάδων μικρών και μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών ηλεκτρισμού που λειτουργούσαν κατακερματισμένα, με ανεπαρκείς υποδομές, εις βάρος πολλές φορές των κοινοτήτων που τις φιλοξενούσαν;
Τότε δημιουργήθηκε η στιβαρή Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, ακριβώς για να αντιμετωπίσει αυτή την άναρχη κατάσταση και να θέσει τον ηλεκτρισμό υπό έναν ενιαίο εθνικό σχεδιασμό. Αυτή, μία δημόσια επιχείρηση, πέτυχε τον εξηλεκτρισμό ολόκληρης της χώρας. Όχι οι εκατοντάδες ιδιώτες!
Ενεργειακές κοινότητες, με μια αντίστοιχη ηθική που θα έπρεπε να διέπει και πολλούς άλλους τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής: ενεργειακή αυτάρκεια, κάλυψη βασικών αναγκών, μικρά αυτοτροφοδοτούμενα δίκτυα, περιορισμός της ενεργειακής σπατάλης.
Και, τέλος, ασφαλή και ανθεκτικά δίκτυα, μακριά από πολύτιμα φυσικά πεδία, είτε πρόκειται για δάση, είτε για κορυφές, είτε για νησιωτικά τοπία, είτε για περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς, εκτεταμένες υπόγειες καλωδιώσεις όπου αυτό είναι αναγκαίο και αυστηρά καθορισμένα τεχνικά και χωροταξικά χαρακτηριστικά για τα αιολικά και φωοτοβολταϊκά πάρκα.
Ώστε να μην μπορεί ο κάθε κερδοσκόπος να δημιουργεί μια ενεργειακή επιχείρηση με μοναδικό στόχο το κέρδος, αφήνοντας πίσω του κατεστραμμένα τοπία και υποβαθμισμένα οικοσυστήματα.
Θα μου πείτε: «Μα έτσι θα αποκλείσουμε τη μισή ελληνική γη;»
Η απάντηση είναι: βεβαίως.
Ποιος είπε ότι αυτή η υπόθεση γίνεται για να χωρέσει στο μοίρασμα της ενεργειακής πίτας ο κάθε μικρός ή μεγάλος εργολάβος;
Η μετάβαση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας δεν γίνεται για να δημιουργηθεί μια νέα αγορά ασύδοτης εκμετάλλευσης του χώρου. Γίνεται για να προστατεύσει το περιβάλλον, όχι για να το καταστρέψει».
Πηγή άρθρου: https://www.facebook.com/nikos.belavilas
ΥΓ: Φωτογραφία της Irina Vosgerau από την Εύβοια, με τις συστοιχίες 80 περίπου ανεμογεννητριών στη ζώνη από τα Μεσοχώρια ώς τις Πετριές, το εκτεταμένο δίκτυο νέων δρόμων, επάνω από τους άλλοτε απάτητους γκρεμούς προς το Αιγαίο. (https://windwatchgreece.wordpress.com/ )